Autyzm odcieleśniony. Historia społecznego konstruowania autyzmu jako choroby, zaburzenia i niepełnosprawności

Mateusz Płatos



Tekst jest próbą spojrzenia na historię dyskursu o autyzmie z perspektywy studiów o niepełnosprawności. Ze względu na nieostrą definicję i wciąż niepoznane przyczyny autyzm stanowił przestrzeń kulturowych projekcji na temat niepełnosprawności i choroby psychicznej. Jak argumentuję, zarówno determinacja współczesnej nauki, jak i jej porażka w obiekty­wizacji autyzmu za pomocą metod nauk empirycznych ma związek z odcieleśnioną naturą autyzmu, która wciąż ujawnia swoją arbitralność i społeczną, a nie biologiczną, konstrukcję. Jednocześnie dopiero w XXI wieku do głosu doszły same osoby autystyczne, które próbują uczynić z autyzmu pozytywny i integralny element swojej tożsamości.

Autism disembodied. The history of social construction of autism as illness, disorder, and disability

The article is an attempt to look at the history of discourse about autism from the perspective of autism studies. Due to the blurred definition and yet unknown etiology autism was used as a space for modern cultural projections about disability and mental illness. As I argue, both the determination of modern scientific institutions and their failure to objectify autism using empirical methods are linked to the disembodied nature of autism, which still reveals it arbitrariness and social – not natural – construction. As late as in 21th century, autistic people have joined the discourse about themselves, trying to make autism a positive and integral aspect of their identity.

Słowa kluczowe

autyzm; zespół Aspergera; niepełnosprawność; choroba psychiczna; eugenika; autism; Asperger syndrome; disability; mental illness; eugenics


Asperger H. 1944/1991. ‘Autistic psychopathy’ in childhood. U. Frith (przeł.). W Autism and Asperger syndrome. U. Frith (red.). New York. 37–92.

Autism S. 2006. “Landmark Legislation Authorizing Nearly $1 Billion in Autism Funding Now Moves Back to the Senate for Prompt Action”. (dostęp: 28.04.2017).

Autistic Genocide Clock. 2005. (dostęp: 28.04.2017).

CDC. 2014. “Prevalence of autism spectrum disorder among children aged 8 years – autism and developmental disabilities monitoring network, 11 sites, United States, 2010”. Morbidity and Mortality Weekly Report. Surveillance Summaries nr 63(SS02). 1–21.

Czech H. 2018. “Hans Asperger, National Socialism, and «race hygiene» in Nazi-era Vienna”. Molecular Autism nr 9(1). 1–43.

Davidson J., Orsini M. 2013. Critical Autism studies: Notes on an emerging Field. W Worlds of Autism: Across the Spectrum of Neurological Difference. J. Davidson, M. Orsini (red.). Minneapolis. 1–28.

Davis L.J. (red.). 2006. The disability studies reader. New York.

Dawson M. 2004. “The misbehaviour of behaviourists: ethical challenges to the autism-ABA industry”. http://web. archive. org/web/20051205014407/www. sentex. net/nexus23/naa_aba. html (dostęp: 15.09.2017).

Donvan J., Zucker C. 2016. In a Different Key: The Story of Autism. New York.

IACC. 2017. “2013 IACC Autism Spectrum Disorder Research Portfolio Analysis Report. U.S. Department of Health and Human Services Interagency Autism Coordinating Committee”. (dostęp: 28.04.2017).

Facts about ASD. 2016. “Center for Disease Control and Prevention”. (dostęp: 5.07.2016).

Herera S. 2005. “Autism Research Focuses on Early Intervention”. (dostęp: 5.07.2016).

Kanner L. 1943. “Autistic disturbances of affective contact”. Nervous Child nr 2. 217–250.

Lovaas O.I. 1987. “Behavioral treatment and normal educational and intellectual functioning in young autistic children”. Journal of Consulting and Clinical Psychology nr 55(1). 3–9.

McGuire A. 2011. “Representing autism: A sociological examination of autism advocacy”. Atlantis: Critical Studies in Gender, Culture & Social Justice nr 35(2). 62–71.

McGuire A. 2016. War on autism: On the cultural logic of normative violence. University of Michigan Press.

McGuire A.E., Michalko R. 2011. “Minds between us: Autism, mindblindness and the uncertainty of communication”. Educational Philosophy and Theory nr 43(2). 162–177.

Rekers G.A., Lovaas O.I. 1974. “Behavioral treatment of deviant sex-role behaviors in a male child”. Journal of Applied Behavior Analysis nr 7(2). 173–190.

Silberman S. 2015. Neurotribes: The legacy of autism and the future of neurodiversity. London.

Sinclair J. 1993. “Don’t Mourn For Us”. Our Voice: The Newsletter of Autism Network International nr 1(3). 1–4.

Yergeau M. 2017. Authoring Autism: On Rhetoric and Neurological Queerness. Duke University Press.

Weaver M. 2015. “Largest UK sperm bank turns away dyslexic donors”. The Guardian. (dostęp: 26.10.2017).

Williams D. 1992. Nobody nowhere: The extraordinary autobiography of an autistic girl. New York.

World Health Organization 1992. The ICD-10 classification of mental and behavioural disorders: clinical descriptions and diagnostic guidelines. Vol. 1. World Health Organization.

Pełny tekst: PDF


  • There are currently no refbacks.

Licencja Creative Commons ISSN 2083-7275, e-ISSN 2391-4432, DOI 10.24917/20837275
Studia de Cultura by Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International Public License.